5 Điểm lưu ý quan trọng về Thẩm quyền khiếu nại hành chính – CNC

5 điểm lưu ý quan trọng về thẩm quyền khiếu nại hành chính là ấn phẩm tiếp theo trong chuỗi bài viết về lĩnh vực Hành chính, được phát hành bởi CNC.

Sau quá trình sáp nhập, điều chỉnh địa giới hành chính, nhiều quy định về khiếu nại hành chính có sự thay đổi nhằm phù hợp với cơ cấu tổ chức và thẩm quyền mới của các cơ quan nhà nước. Trong bối cảnh đó, việc xác định đúng đối tượng khiếu nại, chủ thể khiếu nại, thời hiệu, quy trình và thẩm quyền giải quyết là cơ sở quan trọng để cá nhân, tổ chức bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Trong phạm vi bài viết này, CNC phân tích 05 điểm lưu ý quan trọng về thẩm quyền khiếu nại hành chính, đặc biệt là những thay đổi sau sáp nhập địa giới liên quan đến thẩm quyền giải quyết và cơ chế chuyển tiếp các vụ việc khiếu nại hành chính.

Thứ nhất, xác định đúng Đối tượng khiếu nại hành chính

Cá nhân, tổ chức có quyền khiếu nại các đối tượng sau đây khi có căn cứ cho rằng các đối tượng đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình, cụ thể:

Quyết định hành chính: văn bản do cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước ban hành để quyết định về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể.
Hành vi hành chính: hành vi của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định của pháp luật.
Quyết định kỷ luật: quyết định bằng văn bản của người đứng đầu cơ quan, tổ chức để áp dụng một trong các hình thức kỷ luật đối với cán bộ, công chức thuộc quyền quản lý của mình theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức.

Đối tượng của Khiếu nại hành chính

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, không phải mọi quyết định hành chính, hành vi hành chính đều có thể trở thành đối tượng khiếu nại. Bởi lẽ, nếu quyết định hành chính, hành vi hành chính rơi vào các trường hợp sau thì sẽ không được thụ lý giải quyết:

Quyết định hành chính, hành vi hành chính trong nội bộ cơ quan nhà nước để chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ, công vụ.
Quyết định hành chính, hành vi hành chính trong chỉ đạo điều hành của cơ quan hành chính cấp trên với cơ quan hành chính cấp dưới.
Quyết định hành chính có chứa đựng các quy phạm pháp luật do cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền ban hành theo trình tự, thủ tục của pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Quyết định hành chính, hành vi hành chính thuộc phạm vi bí mật nhà nước trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, ngoại giao theo danh mục do Chính phủ quy định.

Ngoài ra, để được coi là đối tượng khiếu nại, quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính bị khiếu nại phải có sự liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khiếu nại. Trong trường hợp không chứng minh được mối liên hệ trực tiếp này, khiếu nại về quyết định hoặc hành vi đó sẽ không được thụ lý giải quyết.

Quy định trên là hợp lý, bởi lẽ quyền khiếu nại chỉ phát sinh khi cá nhân, tổ chức cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính là trái pháp luật và xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Do đó, yếu tố “liên quan trực tiếp” cũng là cơ sở quan trọng để xác định đối tượng khiếu nại.

Thứ hai, xác định chính xác Chủ thể khiếu nại hành chính

Người khiếu nại là công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức thực hiện quyền khiếu nại. Tuy nhiên, người khiếu nại cần lưu ý một số vấn đề sau:

Đầu tiên, như đã phân tích, quyết định hành chính, hành vi hành chính mà họ muốn khiếu nại phải liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khiếu nại.

Sau đó, người khiếu nại cần đáp ứng các điều kiện về năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật. Trường hợp người không đáp ứng được điều kiện về năng lực hành vi dân sự thì cần có người đại diện hợp pháp thực hiện khiếu nại.

Như vậy, việc xác định đúng chủ thể khiếu nại không chỉ là yêu cầu về mặt hình thức, mà còn là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét việc thụ lý, giải quyết khiếu nại. Trong thực tiễn, nhiều trường hợp khiếu nại không được tiếp nhận hoặc không được thụ lý do người khiếu nại không chứng minh được quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị ảnh hưởng trực tiếp.

Chủ thể của Khiếu nại hành chính

Thứ ba, lưu ý về Thời hiệu khiếu nại hành chính

Thời hiệu khiếu nại là 90 ngày kể từ ngày nhận được quyết định hành chính hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính.

Trong trường hợp vì ốm đau, thiên tai, địch họa, đi công tác, học tập ở nơi xa hoặc vì những trở ngại khách quan khác, thì thời gian có trở ngại không tính vào thời hiệu khiếu nại.

Đây là một trong những điểm cần đặc biệt lưu ý khi thực hiện khiếu nại hành chính. Bởi lẽ, nếu quá thời hiệu khiếu nại mà không thuộc trường hợp được loại trừ thời gian do trở ngại khách quan, cơ quan có thẩm quyền có thể không thụ lý giải quyết khiếu nại.

Do đó, khi nhận được quyết định hành chính hoặc biết được hành vi hành chính có dấu hiệu xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình, cá nhân, tổ chức cần nhanh chóng kiểm tra thời điểm phát sinh quyền khiếu nại, chuẩn bị hồ sơ và xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Thứ tư, cần nắm rõ Quy trình khiếu nại hành chính

Khi có căn cứ cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính là trái pháp luật, xâm phạm trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình thì người khiếu nại khiếu nại lần đầu đến người đã ra quyết định hành chính hoặc cơ quan có người có hành vi hành chính hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án theo quy định của Luật tố tụng hành chính.

Đối với khiếu nại lần thứ nhất, người khiếu nại có thể lựa chọn hình thức thực hiện Đơn khiếu nại hoặc hình thức khiếu nại trực tiếp.

Trường hợp khiếu nại bằng đơn thì cần thực hiện theo theo Mẫu số 01;
Trường hợp khiếu nại trực tiếp thì người tiếp nhận khiếu nại sẽ hướng dẫn người khiếu nại viết đơn hoặc ghi nhận lại sự việc khiếu nại theo Mẫu số 01.

Đối với khiếu nại lần thứ hai, trong thời hạn 30 ngày, kể từ khi hết thời hạn giải quyết khiếu nại đối với khiếu nại lần đầu, mà khiếu nại lần đầu chưa được giải quyết hoặc người khiếu nại không đồng ý với kết quả khiếu nại lần thứ nhất, thì người khiếu nại có quyền khiếu nại đến người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần thứ hai, đính kèm quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu và các tài liệu có liên quan (nếu có).

Như vậy, khiếu nại hành chính được xem là một bước tiền đề trước khi khởi kiện vụ án hành chính. Tuy nhiên, cá nhân, tổ chức cũng có thể khởi kiện ngay mà không bắt buộc phải qua thủ tục khiếu nại. So với thủ tục khởi kiện tại Tòa án, trình tự khiếu nại hành chính nhìn chung đơn giản hơn, tạo điều kiện cho cá nhân, tổ chức có thể lựa chọn kênh giải quyết phù hợp trước khi quyết định đưa vụ việc ra cơ quan xét xử.

Thứ năm, đặc biệt lưu ý về Thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính sau sáp nhập

Thẩm quyền giải quyết là một vấn đề cần hết sức lưu tâm. Theo quy định của Luật Khiếu nại, thẩm quyền giải quyết khiếu nại thuộc về:

Đối với khiếu nại lần đầu: Phụ thuộc vào chủ thể ban hành quyết định hành chính, hành vi hành chính. Người khiếu nại sẽ nộp đơn trực tiếp tại UBND sau sáp nhập.
Đối với khiếu nại lần hai: thuộc về người đứng đầu cơ quan cấp trên trực tiếp của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần một.

Như vậy, cơ chế khiếu nại được thiết kế theo trình tự hai cấp nhằm bảo đảm tính khách quan, đồng thời tạo điều kiện cho cá nhân, tổ chức có thêm cơ hội được xem xét lại quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước khi lựa chọn con đường khởi kiện hành chính tại Tòa án.

Nhưng cần lưu ý rằng, các quy định trước đây được ban hành trong bối cảnh chính quyền địa phương được tổ chức theo 03 cấp (tỉnh – huyện – xã). Tuy nhiên, theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương sửa đổi (có hiệu lực từ 01/7/2025), Việt Nam chỉ còn 02 cấp chính quyền: cấp tỉnh và cấp xã, đồng nghĩa với việc cấp huyện không còn là một cấp chính quyền địa phương.

Mời quý độc giả xem thêm: Chính quyền cấp xã trong mô hình chính quyền hai cấp tại Việt Nam

Sự thay đổi này dẫn đến hệ quả là:

UBND cấp huyện, các cơ quan chuyên môn, Chủ tịch UBND cấp huyện cùng toàn bộ bộ máy hành chính cấp huyện kết thúc hoạt động;
Thẩm quyền giải quyết khiếu nại vốn do UBND, Chủ tịch UBND cấp huyện và các cơ quan chuyên môn cấp huyện thực hiện sẽ được điều chỉnh, sáp nhập hoặc chuyển giao cho UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã, tùy tính chất vụ việc.

Theo đó, Điều 4 của Nghị định 141/2025/NĐ-CP phân định thẩm quyền giải quyết khiếu nại của chính quyền địa phương 02 cấp như sau:

Thứ nhất, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền:

Giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình, của người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, của công chức, viên chức do mình quản lý trực tiếp;
Giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện, người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện về vụ việc liên quan đến nội dung đã được phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp xã sau khi kết thúc chính quyền cấp huyện.

Thứ hai, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền:

Giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện, người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện về vụ việc liên quan đến nội dung đã được phân cấp cho cấp tỉnh sau khi kết thúc chính quyền cấp huyện;

Giải quyết khiếu nại lần hai đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã đã giải quyết lần đầu nhưng còn khiếu nại hoặc khiếu nại lần đầu đã hết thời hạn nhưng chưa được giải quyết.

Ngoài ra, cần nắm được Cơ chế chuyển tiếp vụ việc khiếu nại hành chính sau sáp nhập

Trong trường hợp hợp vụ việc đang được UBND cấp huyện (cũ) giải quyết, Nghị định 141/2025/NĐ-CP cũng quy định nguyên tắc chuyển tiếp để bảo đảm tính liên tục trong xử lý khiếu nại như sau:

Đối với vụ việc do Chủ tịch UBND cấp huyện hoặc cơ quan chuyên môn cấp huyện đang giải quyết khiếu nại lần đầu:

- Nếu liên quan đến nội dung được phân cấp cho UBND cấp xã sau khi chấm dứt chính quyền cấp huyện, thì Chủ tịch UBND cấp xã tiếp tục giải quyết;
- Nếu liên quan đến nội dung được phân cấp cho UBND cấp tỉnh, thì Chủ tịch UBND cấp tỉnh tiếp tục giải quyết;
- Trường hợp vụ việc liên quan đến từ hai đơn vị hành chính cấp xã mới trở lên, Chủ tịch UBND cấp tỉnh xem xét và giao cho một Chủ tịch UBND xã chủ trì giải quyết.

Đối với vụ việc do Chủ tịch UBND cấp huyện đang giải quyết khiếu nại lần hai: Chủ tịch UBND cấp tỉnh tiếp tục giải quyết.

Đối với vụ việc do người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập thuộc cấp huyện đang giải quyết: sau khi sắp xếp lại, thẩm quyền giải quyết khiếu nại được chuyển giao cho người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập kế thừa.

Kết luận

Qua những nội dung đã được đề cập ở trên, có một lưu ý vô cùng quan trọng là việc phân biệt khiếu nại hành chính và khởi kiện hành chính có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức pháp luật cho cá nhân, cơ quan, tổ chức. Thông qua đó, các chủ thể có thể tiếp cận, nghiên cứu và áp dụng đúng đắn các quy định của pháp luật, góp phần bảo đảm hiệu quả trong quá trình triển khai thực tiễn.

Đồng thời, sự phân biệt rõ ràng về bản chất và đặc điểm của hai cơ chế này còn tạo cơ sở lý luận vững chắc, giúp hệ thống pháp luật trở nên khoa học, chặt chẽ và thống nhất.

Trên phương diện thực tiễn, việc nắm bắt sự khác biệt giữa khiếu nại hành chính và khởi kiện hành chính sẽ giúp các chủ thể lựa chọn con đường pháp lý phù hợp, tiết kiệm thời gian, chi phí và đạt được mục tiêu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Tham khảo thêm: https://cnccounsel.com/an-pham/tham-quyen-vien-kiem-sat-nhan-dan-cac-cap

Phụ trách

Đoàn Thị Hồng Linh I Luật sư thành viên

Điện thoại: (84) 93 853 3393

Email: linh.doan@cnccounsel.com

Nguyễn Lê Anh Thư I Trợ lý luật sư

Điện thoại: (84) 28 6276-9900

Email: thu.nguyen@cnccounsel.com

Trịnh Minh An | Thực tập sinh pháp lý

Điện thoại: (84) 28 6276-9900

Email: an.trinh@cnccounsel.com

Liên hệ

Mọi thông tin vui lòng liên hệ:

CÔNG TY LUẬT TNHH CNC VIỆT NAM

Địa chỉ: 2A1 Nguyễn Thị Minh Khai, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh

Điện thoại: 028 6276 9900

Hotline: 0916 545 618

Email: contact@cnccounsel.com

Website: cnccounsel

Sẽ rất vui khi bạn ghé thăm văn phòng của CNC bởi ở đó bạn sẽ được trao đổi với Luật sư phù hợp nhất với hoàn cảnh của bạn. Tất nhiên, nếu bạn không thể thu xếp để gặp trực tiếp, chỉ cần gửi email cho chúng tôi tại địa chỉ contact@cnccounsel.com hoặc gọi số máy (+84-28) 6276 9900.

Miễn trừ:

Bản tin này được chuẩn bị hoặc được sử dụng vì mục đích giới thiệu hoặc cập nhật cho khách hàng những thông tin về những vấn đề và/hoặc sự phát triển các quan điểm pháp lý tại Việt Nam. Các thông tin được trình bày tại bản tin này không tạo thành ý kiến tư vấn thuộc bất kỳ loại nào và có thể được thay đổi mà không cần phải thông báo trước.