Tranh chấp đặt cọc sau Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐTP

Nghị quyết số 03/2026/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao chính thức có hiệu lực từ ngày 15/10/2026 (sau đây gọi tắt là “Nghị quyết 03”). Theo đó, Nghị quyết 03 không chỉ hướng dẫn cách xử lý tiền cọc khi giao dịch đặt cọc đổ vỡ, mà đây cũng là văn bản pháp luật đầu tiên hệ thống hóa tương đối đầy đủ các vấn đề về hiệu lực của giao dịch đặt cọc, xử lý tài sản đặt cọc, tiền lãi phát sinh, thẩm quyền giải quyết tranh chấp và thời hiệu áp dụng cho các yêu cầu phát sinh từ giao dịch đặt cọc.

Đối với các giao dịch được bảo đảm mà liên quan đến bất động sản, ý nghĩa lớn hơn có lẽ nằm ở việc Nghị quyết 03 đã giải quyết hoặc làm rõ nhiều vấn đề mà thực tiễn xét xử trước đây còn tồn tại những cách tiếp cận khác nhau.

Trong bài viết lần này, CNC sẽ lần lượt làm rõ từng vấn đề cốt lõi được ghi nhận tại Nghị quyết 03, nhằm cung cấp đến Quý Độc giả một bức tranh toàn cảnh đối với các tranh chấp liên quan đến giao dịch đặt cọc trước và sau khi Nghị quyết 03 được ban hành.

1. Hợp đồng được bảo đảm chưa đủ điều kiện giao kết hoặc bị vô hiệu nếu giao kết, có mặc nhiên khiến hợp đồng đặt cọc vô hiệu không?

Mối tương quan giữa hiệu lực của thỏa thuận đặt cọc và hiệu lực của thỏa thuận được bảo đảm vốn luôn là vấn đề đặt ra nhiều tranh cãi, khi cùng một hệ thống tình tiết nhưng có thể xuất hiện nhiều cách giải quyết khác nhau như sau:[1]

Về bản chất, giao dịch đặt cọc chỉ là một biện pháp bảo đảm giao kết hoặc thực hiện nghĩa vụ[2], tuy nhiên, trước ngày Nghị quyết 03 được công bố và có hiệu lực, hiệu lực của giao dịch đặt cọc đôi khi sẽ được gắn liền với hiệu lực của giao dịch được bảo đảm.

Ví dụ trực quan nhất chính là mối tương quan giữa hiệu lực của thỏa thuận đặt cọc và hiệu lực của thỏa thuận có liên quan đến bất động sản/quyền đối với bất động sản:

Trước kia, khi Các bên thỏa thuận đặt cọc để bảo đảm giao kết hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng/quyền sở hữu bất động sản đối với bất động sản chưa đứng tên của Bên nhận đặt cọc, nếu hết thời hạn thỏa thuận mà Bên nhận đặt cọc không được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng/quyền sở hữu bất động sản, thì hệ quả thường là yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng đặt cọc vô hiệu^[3] với lý do hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng/quyền sở hữu bất động sản sẽ bị vô hiệu nếu được giao kết.

Có thể thấy rằng việc tuyên vô hiệu đối với giao dịch đặt cọc nêu trên đang bỏ qua bản chất cốt lõi của giao dịch đặt cọc, và đồng thời thiếu sót sự cân nhắc liên quan đến các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự, điều kiện thực hiện quyền của người sử dụng đất và nguyên tắc bảo đảm sự trung thực, thiện chí giữa các bên trong giao dịch dân sự.

Hướng tiếp cận của Nghị quyết 03

Đứng trước yêu cầu cấp bách về việc bảo đảm sự thống nhất trong áp dụng pháp luật, bảo đảm đánh giá toàn diện mục đích giao dịch, và mức độ lỗi của từng bên, Nghị quyết 03 đã được công bố và theo đó giải quyết hoàn thiện các trăn trở của cơ quan tài phán cũng như các bên tham gia vào giao dịch đặt cọc. Cụ thể, khoản 3 Điều 3 Nghị quyết 03 đã đưa ra câu trả lời khá dứt khoát và góp phần nhấn mạnh tính độc lập của giao dịch đặt cọc với giao dịch được bảo đảm khi khẳng định rằng: thỏa thuận đặt cọc để bảo đảm giao kết hợp đồng mà tại thời điểm đặt cọc, hợp đồng bị vô hiệu nếu được giao kết thì thỏa thuận đặt cọc có hiệu lực nếu đáp ứng các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự theo Điều 117 Bộ luật dân sự 2015.

Như vậy, sau khi Nghị quyết 03 được ban hành, cách tiếp cận đối với hiệu lực của giao dịch đặt cọc đã có sự thay đổi, và đây được xem là sự thay đổi đặc biệt quan trọng, nhất là đối với các giao dịch liên quan đến bất động sản. Cụ thể, trường hợp mà người bán chưa đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sẽ không còn là yếu tố ảnh hưởng duy nhất đến hiệu lực của thỏa thuận đặt cọc. Thay vào đó, pháp luật vẫn công nhận hiệu lực của thỏa thuận đặt cọc nếu giao dịch này đáp ứng các điều kiện tại Điều 3 của Nghị quyết 03, thông qua đó bảo đảm (i) quyền lợi của các bên trong quá trình xác định lỗi, và (ii) đề cao nguyên tắc minh bạch, thiện chí và trung thực trong giao dịch dân sự.

2. Nội dung của thỏa thuận đặt cọc chưa hoàn chỉnh cũng không đương nhiên “vô hiệu hóa” hợp đồng đặt cọc

Một tình huống khác rất phổ biến là trường hợp một bên từ chối ký kết hợp đồng được bảo đảm với lý do cấu trúc và nội dung của thỏa thuận đặt cọc được thiết lập sơ sài, và chưa đầy đủ thông tin.

Tình huống: Các bên có thể đã xác định bất động sản được chuyển nhượng, và khoản tiền cọc nhưng chưa hoàn toàn thống nhất về kích thước/diện tích thực tế, hay giá trị chuyển nhượng. Về sau, bên nhận chuyển nhượng căn cứ vào sự thiếu đầy đủ/thiếu rõ ràng của thỏa thuận đặt cọc để từ chối giao kết hợp đồng chuyển nhượng (hợp đồng được bảo đảm); đồng thời yêu cầu tuyên thỏa thuận đặt cọc vô hiệu.

Trước ngày Nghị quyết 03 được công bố, phần lớn các yêu cầu tuyên thỏa thuận đặt cọc nêu trên vô hiệu sẽ xuất phát từ lý do sau: vì thỏa thuận đặt cọc không thể hiện rõ nội dung, thông tin và giá trị của đối tượng được chuyển nhượng. Do đó, đây được hiểu là một thỏa thuận không thể thực hiện được trong thực tế, và thỏa thuận này sẽ vô hiệu theo Điều 408 Bộ luật dân sự 2015.[4]

Tuy nhiên, Nghị quyết 03 đã tách vấn đề “đối tượng không thực hiện được trên thực tế” này khỏi câu hỏi về hiệu lực.

Theo đó, ngay cả khi nội dung thỏa thuận đặt cọc không rõ ràng dẫn tới hợp đồng không được giao kết hoặc không được thực hiện, thỏa thuận đặt cọc vẫn có hiệu lực nếu đáp ứng các điều kiện tại Điều 117 Bộ luật dân sự 2015.[5] Như vậy, Nghị quyết 03 một lần nữa nhấn mạnh rằng: hiệu lực của thỏa thuận đặt cọc là một vấn đề độc lập và không bị ảnh hưởng nếu giao dịch được bảo đảm không phát sinh.

Cách tiếp cận này của Nghị quyết 03 có thể làm thay đổi đáng kể cách xây dựng một vụ kiện. Cụ thể, thay vì chỉ tìm kiếm sự thiếu sót trong nội dung của thỏa thuận đặt cọc để yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu, trọng tâm của yêu cầu khởi kiện có thể chuyển sang việc xác định trách nhiệm của từng bên trong việc khiến cho giao dịch được bảo đảm không thể được xác lập.

3. Làm rõ hệ quả của lỗi hỗn hợp và sự kiện khách quan/bất khả kháng trong quá trình xử lý vi phạm thỏa thuận đặt cọc

Trước ngày Nghị quyết 03 được công bố và có hiệu lực, cách tiếp cận dựa trên yếu tố lỗi đối với việc xử lý vi phạm trong thỏa thuận đặt cọc thực ra không hoàn toàn xa lạ. Cụ thể, Điều 1 Nghị quyết 01/2003/NQ-HĐTP (“Nghị quyết 01”) đã quy định chi tiết về hướng xử lý cho các trường hợp không thể giao kết/thực hiện hợp đồng như sau:

Tuy nhiên, các hướng xử lý nêu trên được xây dựng trên căn cứ của Bộ luật dân sự 1995, là Bộ luật vốn đã hết hiệu lực từ ngày 01/01/2000. Do đó, trước ngày công bố Nghị quyết 03, các trường hợp không giao kết/thực hiện hợp đồng do lỗi chủ quan, lỗi hỗn hợp hay nguyên nhân khách quan đều áp dụng các hướng giải quyết nêu trên theo tinh thần của Nghị quyết 01.

Như vậy, sự ra đời của Nghị quyết 03 là hoàn toàn phù hợp với quy định của pháp luật dân sự hiện hành về thỏa thuận đặt cọc.

4. Mức trần áp dụng cho khoản phạt cọc

Mặc dù Điều 328 Bộ luật dân sự 2015 đã thiết lập quyền phạt cọc trong một số trường hợp do lỗi chủ quan, tuy nhiên, Bộ luật dân sự 2015 vẫn chưa trực tiếp trả lời cho câu hỏi về mức trần được áp dụng khi phạt cọc. Điều này có thể dẫn đến tình huống lạm dụng quyền tự do thỏa thuận theo pháp luật dân sự để thỏa thuận một mức phạt cọc thậm chí cao hơn giá trị của hợp đồng được bảo đảm.

Ví dụ, các bên thỏa thuận đặt cọc 500.000.000 đồng để bảo đảm giao kết hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng bất động sản có giá trị 3.000.000.000 đồng. Trong trường hợp do lỗi chủ quan của một bên khiến hợp đồng chuyển nhượng không thể giao kết, mức phạt được áp dụng là 4.000.000.000 đồng

Tuy nhiên, theo Khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 03, nếu mức phạt cọc theo thỏa thuận vượt quá giá trị của hợp đồng được bảo đảm giao kết hoặc thực hiện thì Tòa án xem xét, quyết định mức phạt nhưng không vượt quá giá trị hợp đồng tại thời điểm xét xử sơ thẩm. Như vậy, Nghị quyết 03 đã (i) không giới hạn mức phạt cọc bằng chính số tiền đặt cọc, và (ii) xác định mức cao nhất của khoản phạt cọc là giá trị của hợp đồng được bảo đảm tại thời điểm xét xử sơ thẩm mà không nhất thiết là giá trị tại ngày thỏa thuận đặt cọc.

Hướng tiếp cận này mang lại sự bảo đảm đối với quyền lợi của bên bị vi phạm, đặc biệt là trong các thỏa thuận có đối tượng là bất động sản – vốn là đối tượng có giá trị có thể tăng hoặc giảm đáng kể trong vài năm tranh chấp. Ngoài ra, việc xác định mức trần của khoản phạt gắn liền với giá trị của hợp đồng được bảo đảm tại thời điểm xét xử sơ thẩm thay vì áp dụng mức phạt do các bên thỏa thuận (dù cao hơn giá trị của hợp đồng được bảo đảm)[6] cũng nhằm khẳng định rõ ràng vai trò của thỏa thuận đặt cọc – vốn một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, thay vì một biện pháp mang tính trừng phạt.

5. Việc áp dụng đồng thời các chế tài xử lý vi phạm

Nghị quyết 03 đã làm rõ mối quan hệ và khả năng áp dụng đồng thời của các chế tài như phạt cọc, bồi thường thiệt hại và phạt vi phạm.

Tình huống: Anh A và Chị B xác lập hợp đồng đặt cọc để bảo đảm cho việc thực hiện hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Trong hợp đồng chuyển nhượng, Anh A và Chị B tiếp tục quy định về việc áp dụng đồng thời chế tài phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại.

Khả năng áp dụng đồng thời chế tài phạt cọc và bồi thường thiệt hại

Trường hợp mà các bên không có thỏa thuận khác, nếu bên bị vi phạm vừa yêu cầu phạt cọc, vừa yêu cầu bồi thường thiệt hại theo Điều 419 Bộ luật dân sự 2015 thì Tòa án xem xét chấp nhận cả hai chế tài nếu đủ căn cứ.[7]

Hướng tiếp cận này được xây dựng trên bản chất cốt lõi của chế tài phạt cọc và bồi thường thiệt hại. Theo đó,

Phạt cọc là hệ quả và cũng là chế tài gắn liền với biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ (biện pháp đặt cọc) mà các bên trong quan hệ đặt cọc có quyền thỏa thuận và ghi nhận tại Hợp đồng đặt cọc.

Trong khi đó, Bồi thường thiệt hại là biện pháp nhằm bù đắp tổn thất thực tế có quan hệ nhân quả với hành vi vi phạm, vốn là chế tài không có xung đột với việc phạt cọc.

Ví dụ, nếu Bên bán nhận cọc rồi từ chối chuyển nhượng bất động sản khi giá thị trường tăng, Bên mua không nhất thiết chỉ có quyền yêu cầu trả cọc và phạt cọc. Những thiệt hại khác – nếu thuộc phạm vi được pháp luật bồi thường và được chứng minh đầy đủ – vẫn có thể được yêu cầu bồi thường song song.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, việc Nghị quyết 03 cho phép hai yêu cầu cùng tồn tại không đương nhiên làm giảm/loại bỏ nghĩa vụ chứng minh của bên yêu cầu. Cụ thể, các tiêu chí như thiệt hại thực tế, hành vi vi phạm và mối quan hệ nhân quả vẫn phải được chứng minh đầy đủ và độc lập.

Khả năng áp dụng đồng thời chế tài phạt cọc và phạt vi phạm

Trái ngược với hướng tiếp cận về quyền yêu cầu đồng thời phạt cọc và bồi thường thiệt hại, Nghị quyết có cách xử lý hoàn toàn trái ngược đối với thỏa thuận của các bên về việc áp dụng đồng thời chế tài phạt cọc và phạt vi phạm theo Điều 418 Bộ luật dân sự 2015. Cụ thể, đối với trường hợp này, Tòa án xem xét chấp nhận phạt cọc nhưng không chấp nhận yêu cầu phạt vi phạm.

Như vậy, mặc dù điều kiện cho phép áp dụng phạt vi phạm về cơ bản đã thỏa mãn theo quy định tại Khoản 1 Điều 418 Bộ luật dân sự 2015 (có thỏa thuận về phạt vi phạm và được ghi nhận tại hợp đồng), tuy nhiên, vì các bên đã ký kết hợp đồng đặt cọc để bảo đảm việc thực hiện của hiện hợp đồng được bảo đảm, do đó, phạt cọc được hiểu là chế tài xử lý vi phạm trong quá trình thực hiện hợp đồng. Do đó, việc áp dụng đồng thời chế tài phạt cọc và phạt vi phạm là không hợp lý.

6. Cách thức tính lãi đối với tiền đặt cọc và tiền phạt cọc

Một vụ kiện liên quan đến tranh chấp hợp đồng đặt cọc có thể kéo dài nhiều năm tùy thuộc vào tính phức tạp của hồ sơ vụ việc. Vì vậy, tiền lãi phát sinh do chậm thực hiện nghĩa vụ đôi khi là một vấn đề được cân nhắc kỹ lưỡng bởi các bên khi xây dựng cấu trúc của yêu cầu khởi kiện.

Đối với yêu cầu tính lãi phát sinh do chậm thực hiện nghĩa vụ, Nghị quyết 03 đã phân biệt rõ hai khoản như sau:

Tòa án xem xét chấp nhận yêu cầu tính lãi đối với khoản tiền đặt cọc phải hoàn trả theo Điều 357 Bộ luật dân sự 2015, với mốc bắt đầu tính lãi là từ ngày tiếp theo ngày phát sinh nghĩa vụ hoàn trả.

Ngược lại, Tòa án không chấp nhận lãi đối với khoản tiền phạt cọc.

Quy định không áp dụng lãi đối với khoản phạt cọc cũng hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Án lệ số 09/2016/AL về cách tính lãi chậm thanh toán với khoản phạt vi phạm. Tuy nhiên, việc cho phép áp dụng lãi đối với khoản tiền đặt cọc phải hoàn trả cho thấy việc diễn giải bản chất của khoản tiền này so với khoản phạt cọc là khác nhau.

7. Việc xác định thẩm quyền của cơ quan tài phán không phụ thuộc vào nơi có bất động sản

Một nút thắt khác mang tính tố tụng cũng được giải quyết tại Nghị quyết 03 – cách xác định cơ quan giải quyết tranh chấp có thẩm quyền.

Cụ thể, vì nghĩa vụ được bảo đảm thường là mua bán nhà hoặc chuyển nhượng quyền sử dụng đất, các bên thường có xu hướng hiểu rằng tranh chấp đặt cọc là một “tranh chấp về bất động sản” và mặc nhiên cho rằng chỉ Tòa án nơi có bất động sản mới là Tòa án có thẩm quyền. Tuy nhiên, Điều 7 Nghị quyết 03 đã phân biệt khá rõ ràng bản chất của quan hệ tranh chấp, góp phần bảo đảm việc xác định Tòa án có thẩm quyền một cách đúng đắn và tránh xung đột giữa các đơn vị.

Theo đó, Khoản 1 Điều 7 quy định rằng, đối với các tranh chấp hợp đồng đặt cọc để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng có đối tượng là bất động sản, khi nơi cư trú hoặc làm việc của Nguyên đơn, Bị đơn và nơi có bất động sản khác nhau, thẩm quyền của Tòa án theo lãnh thổ được xác định theo điểm a, b khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự. Nói cách khác, đối tượng của hợp đồng được bảo đảm là bất động sản cũng không tự động khiến Tòa án nơi có bất động sản trở thành Tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đặt cọc.

Ngoài ra, Nghị quyết 03 cũng phân biệt trường hợp chỉ yêu cầu tuyên hợp đồng đã công chứng vô hiệu vì vi phạm pháp luật về công chứng với trường hợp vừa tranh chấp hợp đồng đặt cọc vừa yêu cầu tuyên hợp đồng đã được công chứng vô hiệu.

Đây là hướng dẫn quan trọng để tránh lựa chọn sai Tòa án có thẩm quyền ngay từ khi khởi kiện.

8. Thời hiệu khởi kiện

Về thời hiệu, Điều 8 Nghị quyết 03 phân biệt thời hiệu theo từng nhóm yêu cầu, cụ thể như sau:

Kết luận

Sự ra đời của Nghị quyết 03 mang tính thời sự và có ý nghĩa sâu sắc, vừa tháo gỡ một số bất cập liên quan đến tranh chấp đặt cọc, vừa đồng thời tạo dựng hành lang pháp lý rõ ràng đối với loại tranh chấp này. Qua đó, thống nhất cách hiểu, cách áp dụng pháp luật của cơ quan tài phán, cũng như giúp các bên tham gia giao dịch nhận diện, phòng ngừa rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Phụ trách

Đoàn Thị Hồng Linh I Luật sư thành viên

Điện thoại: (84) 93 853 3393

Email: linh.doan@cnccounsel.com

Huỳnh Lê Thảo Trang I Cộng sự sơ cấp

Điện thoại: (84) 28 6276-9900

Email: trang.huynh@cnccounsel.com

Trịnh Minh An I Trợ lý luật sư

Điện thoại: (84) 86 853 1103

Email: an.trinh@cnccounsel.com

Liên hệ

Mọi thông tin vui lòng liên hệ:

CÔNG TY LUẬT TNHH CNC VIỆT NAM

Địa chỉ: 2A1 Nguyễn Thị Minh Khai, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh

Điện thoại: 028 6276 9900

Hotline: 0916 545 618

Email: contact@cnccounsel.com

Website: cnccounsel

Sẽ rất vui khi bạn ghé thăm văn phòng của CNC bởi ở đó bạn sẽ được trao đổi với Luật sư phù hợp nhất với hoàn cảnh của bạn. Tất nhiên, nếu bạn không thể thu xếp để gặp trực tiếp, chỉ cần gửi email cho chúng tôi tại địa chỉ contact@cnccounsel.com hoặc gọi số máy (+84-28) 6276 9900.

————

Quyền sở hữu: Tài liệu này và nội dung thể hiện trong đó (Tài Liệu) là tài nguyên độc quyền thuộc sở hữu độc quyền của CNC Counsel. Việc sử dụng Tài Liệu này tự nó không tạo ra bất kỳ mối quan hệ hợp đồng hoặc bất kỳ mối quan hệ luật sư/khách hàng nào giữa CNC Counsel và bất kỳ bên nào.

Miễn trừ trách nhiệm: Tất cả Tài Liệu chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và có thể không phản ánh những quy định pháp lý mới nhất. Tất cả các tóm tắt về luật, quy định và thông lệ đều có thể thay đổi. Tài Liệu này không được cung cấp dưới dạng tư vấn pháp lý hoặc chuyên môn cho bất kỳ vấn đề cụ thể nào. Tài Liệu không nhằm mục đích thay thế cho việc tham khảo (và tuân thủ) các điều khoản chi tiết của luật, quy tắc, quy định hoặc biểu mẫu hiện hành nào. Khách hàng được khuyến cáo phải tư vấn pháp lý trước khi quyết định thực hiện hoặc không thực hiện bất kỳ hành động nào dựa theo thông tin nêu trong Tài Liệu. CNC Counsel và các biên tập viên cùng các tác giả không bảo đảm tính chính xác của Tài Liệu và từ chối chịu bất kỳ trách nhiệm đối với bất kỳ bên nào liên quan đến hành động của họ dựa trên toàn bộ hoặc bất kỳ phần nào của Tài Liệu. Tài Liệu có thể chứa các liên kết đến các trang website bên ngoài và các trang website bên ngoài có thể dẫn liên kết đến Tài Liệu. CNC Counsel không chịu trách nhiệm về nội dung hoặc hoạt động của bất kỳ trang website bên ngoài nào như vậy và từ chối mọi trách nhiệm liên quan đến nội dung hoặc hoạt động của bất kỳ trang website bên ngoài nào. Lưu ý: kết quả đã đạt được trong quá khứ không bảo đảm cho một kết quả tương tự trong tương lai, mỗi vụ việc đều có tính chất khác nhau.

————

[1] Phạm Thị Thúy, Một số vấn đề pháp lý về hợp đồng đặt cọc trong giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất qua thực tiễn giải quyết tranh chấp tại tòa án <Một số vấn đề pháp lý về hợp đồng đặt cọc trong giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất qua thực tiễn giải quyết tranh chấp tại tòa án>

[2] Điều 328.1 Bộ luật Dân sự 2015

[3] [Bản án số 617/2021/DS-PT Ngày: 23/11/2021 V/v: “Tranh chấp hợp đồng đặt cọc”]; [Bản án số 10/2018/DS-PT ngày 03/07/2018 V/v: “Tranh chấp yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu và giải quyết hậu quả của giao dịch dân sự vô hiệu”]; [Bản án số 894/2025/DS-PT Ngày 12/08/2025 V/v: “Tranh chấp hợp đồng đặt cọc”]

[4] Phạm Thị Thúy, Một số vấn đề pháp lý về hợp đồng đặt cọc trong giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất qua thực tiễn giải quyết tranh chấp tại tòa án <Một số vấn đề pháp lý về hợp đồng đặt cọc trong giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất qua thực tiễn giải quyết tranh chấp tại tòa án>

[5] Khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 03

[6] Nguyễn Ngọc, Tranh chấp về thỏa thuận phạt cọc gấp 50, 100 lần: Đề xuất mới của TAND Tối cao < Tranh chấp về thỏa thuận phạt cọc gấp 50, 100 lần: Đề xuất mới của TAND Tối cao>

[7] Khoản 5 Điều 6 Nghị quyết 03