Ngày 20/12/2024, Tòa án Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã đưa ra phán quyết sơ thẩm đối với 55 bị cáo trong một đường dây tội phạm kinh tế quy mô lớn. Vụ án liên quan đến việc thành lập và sử dụng 165 công ty “ma” để mua bán trái phép hóa đơn giá trị gia tăng (GTGT), với tổng giá trị giao dịch khống lên đến hơn 14.000 tỷ đồng[1]. Đây là một trong những vụ án điển hình phản ánh những rủi ro nghiêm trọng trong lĩnh vực thuế và quản trị doanh nghiệp, đồng thời khẳng định quyết tâm của cơ quan chức năng trong việc đấu tranh chống tội phạm kinh tế, bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước.

BỐI CẢNH VỤ ÁN VÀ CÁC TÌNH TIẾT CHÍNH

Theo cáo trạng của Cơ quan An ninh điều tra, vụ án xuất phát từ hoạt động ban đầu hợp pháp của Công ty Cổ phần tư vấn Thuế Ánh Dương do Bùi Văn Bảo làm người đại diện theo pháp luật. Sau khi mua lại công ty và chuyển đổi ngành nghề sang dịch vụ tư vấn thành lập doanh nghiệp, kế toán và khai thuế, nhóm đối tượng nhanh chóng phát hiện nhu cầu lớn từ các doanh nghiệp khác về việc mua hóa đơn GTGT khống nhằm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp.

Bùi Văn Bảo đã chỉ đạo nhân viên sử dụng chứng minh nhân dân, căn cước công dân mua từ các tiệm cầm đồ để thuê người đứng tên thành lập mới hoặc mua lại hàng chục công ty “ma”. Các công ty này được hoàn thiện thủ tục mở tài khoản ngân hàng, in hóa đơn giấy hoặc đăng ký hóa đơn điện tử. Thông qua các ứng dụng như Zalo, Telegram, các bên thỏa thuận chi tiết về thông tin hóa đơn, giá trị, và phương thức chuyển tiền hợp thức hóa giao dịch. Sau khi xuất hóa đơn khống, tiền được chuyển vòng qua tài khoản công ty “ma”, rút tiền mặt hoặc chuyển về tài khoản cá nhân của các đối tượng chủ mưu.

Từ tháng 4/2018 đến tháng 5/2022, chỉ riêng nhóm của Bùi Văn Bảo đã sử dụng 35 công ty “ma” xuất bán hơn 25.250 hóa đơn khống với tổng giá trị vượt 1.433 tỷ đồng, thu lợi bất chính hơn 18,8 tỷ đồng. Đường dây sau đó mở rộng khi một số đối tượng trung gian như Trần Văn Thịnh tách ra hoạt động độc lập, thành lập thêm 47 công ty “ma”, xuất bán gần 29.700 hóa đơn với giá trị hơn 8.000 tỷ đồng. Các bị cáo khác như Bùi Thanh Bình, Phạm Minh Cường, Nguyễn Khắc Điền… cũng tham gia với quy mô lớn, hình thành mạng lưới liên kết chặt chẽ.

Kết quả điều tra xác định, có 8 đối tượng trung gian mua hóa đơn GTGT khống của Thịnh để bán lại, trong đó có Công ty TNHH Tân Minh Thịnh Việt Nam, có chủ sở hữu và đại diện theo pháp luật là Li Bao Ping (người Trung Quốc, có trụ sở ở Long An), đã xuất cảnh về nước. Để hợp thức 52 hóa đơn GTGT khống, công ty đã đóng dấu 39/52 hợp đồng và chứng từ kèm theo các hóa đơn GTGT khống; còn 13 hóa đơn còn lại không có hợp đồng, chứng từ kèm theo. Li Bao Ping chỉ đạo con trai kí 55 ủy nhiệm chi chuyển hơn 120 tỉ đồng đến tài khoản 6 công ty “ma” của Thịnh để hợp thức hóa chứng từ thanh toán 52 hóa đơn khống đã mua. Số tiền sử dụng làm dòng tiền cho các hóa đơn được Thịnh cung cấp cho công ty thực hiện.

Để duy trì hoạt động, các đối tượng đã đưa hối lộ cho một số cán bộ thuế nhằm được cung cấp thông tin, che giấu sai phạm và tránh kiểm tra. Các cựu công chức như Lê Thành Nhân, Trần Quốc Duy nhận hối lộ với tổng số tiền lớn, giúp các công ty “ma” thay đổi địa chỉ, kê khai thuế hình thức để tránh bị phát hiện. Trần Văn Thịnh còn bị truy tố thêm tội rửa tiền khi sử dụng tiền bất hợp pháp mua bất động sản đứng tên người thân.

Cơ quan điều tra không chỉ truy tố các bị can, bị cáo người Việt Nam, mà còn truy tố cả các bị can, bị cáo người nước ngoài như Li XiangZhe (Nhân viên Công ty TNHH Tân Minh Thịnh), Lai ZhiGuang (Chủ sở hữu, người đại diện theo pháp luật Công ty TNH Hong De Việt Nam), Wang JinPing (Phó Giám đốc Công ty TNHH Gỗ Minh Huy), Jang JeounHuyn (Giám đốc Công ty TNHH Kim Hoa Việt Nam) về tội “Mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách Nhà nước” quy định tại điểm d khoản 2 Điều 203 BLHS và tội “Trốn thuế’ quy định tại khoản 3 Điều 200 BLHS. Sau hơn 10 ngày xét xử, Hội đồng xét xử đã tuyên án nghiêm khắc. Đặc biệt, pháp nhân Công ty TNHH Tân Minh Thịnh bị phạt tiền 3 tỷ đồng về tội trốn thuế. Các bị cáo còn lại nhận mức án từ phạt tiền 300 triệu đồng đến 7 năm 6 tháng tù.

CÁC VẤN ĐỀ PHÁP LÝ NỔI BẬT

Vụ án làm sáng tỏ nhiều vấn đề pháp lý quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và các quy định về quản lý thuế.

Trách nhiệm của nhân viên khi thực hiện chỉ đạo từ lãnh đạo doanh nghiệp

Nhiều nhân viên trong đường dây, dù chỉ là người làm công ăn lương, vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự vì tham gia trực tiếp vào việc lập công ty “ma”, rút tiền, tạo chứng từ khống. Pháp luật quy định rõ: dù dưới hình thức “thực hiện nhiệm vụ”, nếu cá nhân nhận thức được tính chất trái pháp luật của hành vi mà vẫn tiếp tục thực hiện mà không có biện pháp phản đối, họ có thể bị coi là đồng phạm. Do đó, kế toán, pháp chế và các vị trí liên quan cần chủ động bảo lưu ý kiến bằng văn bản, ghi nhận tư vấn pháp lý, lưu giữ email, biên bản họp hoặc tài liệu nội bộ làm bằng chứng. Việc thiếu tài liệu chứng minh ý kiến phản đối có thể khiến cá nhân khó thoát khỏi trách nhiệm pháp lý khi vụ việc bị phanh phui.

Việc truy tố không bị cản trở bởi việc một số đối tượng bỏ trốn ra nước ngoài

Trong vụ án này, có một số đối tượng là người Trung Quốc là Chủ sở hữu đồng thời giữ các chức danh Giám đốc/Phó Giám đốc một số công ty liên quan trong đường dây, dù đã rời khỏi Việt Nam khi xảy ra vụ án, cơ quan tố tụng vẫn tiến hành xét xử vắng mặt dựa trên chứng cứ thu thập được[2]. Nguyên tắc này khẳng định rằng hành vi phạm tội đã đủ yếu tố cấu thành thì phải bị xử lý theo quy định của pháp luật, không để tội phạm trốn tránh công lý.

Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Đây là điểm tiến bộ của luật hình sự Việt Nam hiện hành. Pháp nhân không chỉ chịu trách nhiệm dân sự hay hành chính mà có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự độc lập đối với một số tội danh như trốn thuế, mua bán hóa đơn trái phép. Việc VKSND tối cao phối hợp với A09 Bộ Công an khởi tố, truy tố bị can là pháp nhân (Công ty TNHH Tân Minh Thịnh) về tội “trốn thuế” theo quy định tại Khoản 3 Điều 200 BLHS[3] là minh chứng thực tiễn, nhắc nhở các doanh nghiệp rằng hành vi vi phạm của người đại diện hoặc nhân viên dưới sự chỉ đạo của công ty có thể dẫn đến hậu quả trực tiếp đối với chính pháp nhân, bao gồm phạt tiền, cấm kinh doanh một số lĩnh vực hoặc các biện pháp tư pháp khác.

Bài học quan trọng và khuyến nghị cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và người lao động

Từ vụ án này, các nhà đầu tư và doanh nghiệp cần nhận thức rõ rằng tuân thủ pháp luật thuế không chỉ là nghĩa vụ mà còn là chiến lược bảo vệ bền vững. Việc sử dụng hóa đơn khống dù chỉ mang tính chất “tạm thời” hay “hỗ trợ chi phí” đều tiềm ẩn rủi ro rất lớn, có thể dẫn đến thanh tra thuế, truy thu, phạt hành chính nặng nề và thậm chí truy cứu hình sự. Doanh nghiệp nên đầu tư vào hệ thống kế toán minh bạch, áp dụng hóa đơn điện tử theo đúng quy định, xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ chặt chẽ và thường xuyên đào tạo nhân viên về rủi ro pháp lý.

Đối với người làm văn phòng, đặc biệt là kế toán, kiểm toán viên, pháp chế và nhân viên tài chính, vụ án là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ. không nên coi việc “chỉ làm theo lệnh lãnh đạo” là lá chắn an toàn. Khi phát hiện chỉ đạo có dấu hiệu vi phạm, cá nhân cần lập tức phản biện bằng văn bản, báo cáo lên cấp cao hơn hoặc tham khảo ý kiến luật sư độc lập. việc ghi chép, lưu trữ đầy đủ tài liệu sẽ là bằng chứng quan trọng bảo vệ quyền lợi cá nhân trong trường hợp vụ việc bị điều tra.

Các doanh nghiệp cũng cần chú trọng xây dựng văn hóa tuân thủ (compliance culture), thành lập bộ phận tuân thủ độc lập nếu quy mô cho phép, và hợp tác chặt chẽ với cơ quan thuế thay vì tìm cách đối phó. Trong thời đại số hóa, việc kiểm soát giao dịch ngân hàng, đối chiếu chứng từ và theo dõi dòng tiền là rất cần thiết để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Tóm lại, vụ án đường dây 165 công ty “ma” không chỉ là bài học về hậu quả của hành vi phạm tội mà còn là cơ hội để các doanh nghiệp và cá nhân củng cố nhận thức pháp lý, nâng cao chuẩn mực đạo đức kinh doanh. Việc tuân thủ pháp luật sẽ mang lại lợi ích lâu dài, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch tại Việt Nam. Các bên liên quan cần theo dõi chặt chẽ các bản án phúc thẩm (nếu có) và cập nhật kịp thời các quy định mới về quản lý thuế, hóa đơn điện tử để tránh rủi ro tương tự trong tương lai.

CNC CÓ THỂ HỖ TRỢ GÌ?

• Tố tụng Hình sự: Tham gia bào chữa cho bị can, bị cáo hoặc bảo vệ quyền lợi cho bị hại, đương sự trong tất cả giai đoạn từ điều tra, truy tố và xét xử.
• Đầu tư nước ngoài: Thành lập công ty, Đăng ký đầu tư và Tuân thủ sau đăng ký chẳng hạn như thuế, kế toán, lao động, bảo hiểm, tiền lương và Phòng pháp chế thuê ngoài;
• Giấy phép hoạt động: Chúng tôi hỗ trợ xin giấy phép hoạt động cho các hoạt động kinh doanh cụ thể như sản xuất, thương mại, dịch vụ, thương mại điện tử, y tế, giáo dục hoặc thực phẩm & đồ uống (nhà hàng) v.v.;
• Dịch vụ M&A: Thực hiện Báo Cáo Thẩm Định Pháp Lý; Xây dựng cấu trúc giao dịch; Soạn thảo và Đàm phán tài liệu giao dịch; Tư vấn tuân thủ luật cạnh tranh, bao gồm hồ sơ kiểm soát tập trung kinh tế và phê duyệt liên quan; Xin các phê duyệt và giấy phép cần thiết; và hỗ trợ Hậu giao dịch:
• Bảo vệ dữ liệu cá nhân: hỗ trợ tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu, bao gồm soạn thảo và rà soát Đánh giá Tác động Bảo vệ Dữ liệu (DPIAs), Thỏa thuận Xử lý/Chuyển giao Dữ liệu, Chính sách Quyền Riêng tư và các tài liệu cần thiết theo Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân (PDPL).
• Giải quyết tranh chấp: Tố tụng Tòa án và Trọng tài thương mại (VIAC SIAC ICC); và
• Dịch vụ tư vấn pháp lý thường xuyên theo yêu cầu của khách hàng.

Xin vui lòng liên hệ Ông Chris Luong – Luật sư Thành viên qua email chris.luong@cnccounsel.com để được hỗ trợ nhanh nhất.

Bản quyền © CNC Counsel. Bảo lưu mọi quyền. Quyền sở hữu: Tài liệu này và nội dung thể hiện trong đó (Tài Liệu) là tài nguyên độc quyền thuộc sở hữu độc quyền của CNC Counsel. Việc sử dụng Tài Liệu này tự nó không tạo ra bất kỳ mối quan hệ hợp đồng hoặc bất kỳ mối quan hệ luật sư/khách hàng nào giữa CNC Counsel và bất kỳ bên nào. Miễn trừ trách nhiệm: Tất cả Tài Liệu chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và có thể không phản ánh những quy định pháp lý mới nhất. Tất cả các tóm tắt về luật, quy định và thông lệ đều có thể thay đổi. Tài Liệu này không được cung cấp dưới dạng tư vấn pháp lý hoặc chuyên môn cho bất kỳ vấn đề cụ thể nào. Tài Liệu không nhằm mục đích thay thế cho việc tham khảo (và tuân thủ) các điều khoản chi tiết của luật, quy tắc, quy định hoặc biểu mẫu hiện hành nào. Khách hàng được khuyến cáo phải tư vấn pháp lý trước khi quyết định thực hiện hoặc không thực hiện bất kỳ hành động nào dựa theo thông tin nêu trong Tài Liệu. CNC Counsel và các biên tập viên cùng các tác giả không đảm bảo tính chính xác của Tài Liệu và từ chối chịu bất kỳ trách nhiệm đối với bất kỳ bên nào liên quan đến hành động của họ dựa trên toàn bộ hoặc bất kỳ phần nào của Tài Liệu. Tài Liệu có thể chứa các liên kết đến các trang website bên ngoài và các trang website bên ngoài có thể dẫn liên kết đến Tài Liệu. CNC Counsel không chịu trách nhiệm về nội dung hoặc hoạt động của bất kỳ trang website bên ngoài nào như vậy và từ chối mọi trách nhiệm liên quan đến nội dung hoặc hoạt động của bất kỳ trang website bên ngoài nào. Lưu ý: kết quả đã đạt được trong quá khứ không đảm bảo cho một kết quả tương tự trong tương lai, mỗi vụ việc đều có tính chất khác nhau.

[1] https://congan.com.vn/an-ninh-kinh-te/tuyen-an-55-bi-cao-trong-duong-day-lap-165-cong-ty-ma-mua-ban-hoa-don-14000-ty-dong_171698.html

[2] https://tuoitre.vn/plo/mot-cong-ty-bi-truy-to-toi-tron-thue-trong-vu-mua-ban-trai-phep-hoa-don-tri-gia-13000-ti-dong-post809027.html

[3] https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/truy-to-4-cong-chuc-thue-cung-phap-nhan-va-mot-loat-giam-doc-ke-toan-nhan-vien-ngan-hang-119240912152247414.htm